Mühit, ailə, gender faktorları təhsildə önəm kəsb edir. Bəli, kənddə də, şəhərdə də eyni dərs öyrədilirdi. Fərqli olan mühit, şagirdlər idi . Ucqar kənddə doğulan hər bir körpə çiynində zəhmət yükü ilə doğulurdu. Kimi buna boyun əyir, kimi də bir parça işıq arayırdı öz qaranlığına. Ən çətini isə ucqar kənd yerlərində qız övladı olaraq dünyaya gəlməkdir. Leyla da bu cür çətinliklərlə dolu kənddə dünyaya gəlmişdi. Buna baxmayaraq, o, şanslı idi ki, çətin kütlənin içində düşüncə tərzi fərqli ana və ataya sahib idi. Leyla böyüdü, məktəb yaşına yetişdi. Xoşbəxt günləri də elə bununla başladı. Öz kəndlərində məktəb olmadığından təhsil almaq üçün qonşu kəndin məktəbinə üz tutdu. Başqa kənddən gəlməsi fərq yaratdı, onu “yaxşı sinfə” buraxmadılar. “Yaxşı sinif” anlayışını yaradanın müəllim və orada təhsil alan şagirdlər olduğunu Leyla çox sonra anlayacaqdı. Bəlkə də seçilmişlərin içində Leyla özünü göstərə bilməyəcəkdi. Leylanın məktəbə getmədən də yazıb-oxuması, riyazi əməlləri yerinə yetirməsi valideynlərinin zəhməti idi. Çətinliklə ibtidai təhsilini başa vurdu. Qarlı-yağışlı havada palçıqlı yollar və dilə gəlməyən bir çox çətinliklər Leylaya, onun ailəsinə təsir etmədi. Leyla məktəbə gedir, kənddə təhsilli qız yetişirdi. Bəli, bu bir çox insanı narahat edirdi. Kiçik yaşlarında anası iki övladını bəzən əl arabası ilə mərkəzi yola qədər aparırdı. Böyüdükcə bu mümkün olmadı. Leylanın köməyinə velosipedi çatdı. Qəribə baxışlar altında qız velosiped də sürdü. Leyla yol boyu kənd camaatının qəribə baxışlarına dözməli olurdu. Heç bir qadının təhsil almadığı kənddə o oxumaq üçün təkər fırladırdı. Təkcə kənd camaatı deyil, Leylanın öz qohumları da artıq işə qarışırdı.

-Vahid, bax əvvəl uşaqların balacaydı söz demirdik. Biraz vaxt keçsin özün başa düşərsən deyə gözlədik. Bilirsən də , kənddə qız uşağının oxumağına hamı pis baxır. İndi Leyla da böyük qızdır, nə yaraşır hər gün velosipeddə hoppana-düşə o qədər yolu camaatın önündən sürüb gedə. Keçən gün yol sürüşkən olub, Leyla qonşu Əli kişinin qapısında yıxılıb. Əli kişi deyr, arvadım Sənəmi səsləyincə çıxdımki qız quş olub göyə uçub. Dünən məni gördü, bərk-bərk tapşırdı ki, ayıbdı yığışdırın belə şeyləri.

-Hə ,qardaş, necə deyirsən bu doğru deyil hə? Övladımın gələcəyi üçün çalışmağım, onu dəstəkləməyim düzgün deyil. Amma qızın Sevda kimi Leylanı erkən yaşda evləndirsəydim  gəlib çiynimi sığallayardın. De ,qardaş, ayıb Leylanın öz istəyi üçün çalışmasıdır, yoxsa Leyla yaşında olarkən Sevdanın artıq 2 uşağa analıq etməsi?!
-Nə danışırsane , Vahid! Biz də belə görmüşükdə. Deyirsən indi ata-babalarımız səhv ediblər?
-Zaman dəyişib. Səhv o vaxt da səhv idi, indi də. Bəli, Leyla oxuyacaq. Son sözümdür.  O mənə söz verib, atasının müəllim qızı olacaq.
 
Yaxın qohumların bitməyən təzyiqi, kəndin gənc qızlarının maraq dolu baxışları altında Leylanın taleyi həll olunurdu. İmtahan bitmiş nəticələr onun gözlədiyindən də möhtəşəm olmuşdu. O müəllimə olacaqdı. Eyni maraq dolu baxışlar altında Leyla universiteti də bitirdi. İndi iş gəlib çatmışdı işləyəcəyi yeri seçməyə.

-Bura yox, bura da yox, bura da.. Eşitmişəm yaxşı müəllimləri var ona görə buranı da istəmirəm.
-Qızım, nə danışırsan özünçün?
-Bitirirəm ,ata, bircə yer qaldı yazım ,gəlirəm yanına.
Leyla əlində bir parça kağız atasına yaxınlaşıb əlindəkini ona sarı uzaltdı.
-Ata bunlar mənim işləmək istədiyim yerlərdi , buyur bax.
-Bunlar çox uzaqda olsa gərək, bir çoxunun adını heç eşitməmişəm. Öhdəsindən gələ biləcəksənmi ,mənim balam?
-Bilirsən , ata, buraları elə-belə seçməmişəm, hər birini araşdırmışam. Hansı ki, məsafə, şəraitsizlik baxımından heç kim oraya getmək istəmir. Bəs mən onlardan biri olaraq bunu necə görməzdən gəlim? Mən hər gün dərsə yol döyərkən nə qədər diləyirdim ki, kəndimizdə məktəb, müəllim olaydı. İndi özüm kimi neçə-neçə şagirdə içindəki arzularına çatsın deyə, kömək olmağa gedəcəyəm.

Yazar: Gülnar Muxtarova
Redaktə etdi: Müqayyə Əlmərdanlı